Księgi rachunkowe w służbie sprawozdawczości finansowej i podatkowej w świetle zachodzących przemian na przełomie XX i XXI wieku

Abstrakt

Księgi rachunkowe pełnią różnorodne funkcje, ale podstawową ich funkcją w warunkach rozwiniętego rynku jest funkcja informacyjna. W artykule są zaprezentowane potrzeby informacyjne zgłaszane przez szczególnego użytkownika rachunkowości finansowej, jakim jest administracja podatkowa. Celem artykułu jest przedstawienie przyczyn rozbieżności między prawem podatkowym i bilansowym, szczególnie w odniesieniu do kategorii wyniku finansowego, i konsekwencji takiego stanu rzeczy dla przedsiębiorstw. Ustawodawca podatkowy koryguje dla celów opodatkowania zysk brutto lub w ogóle nie nawiązuje bezpośrednio do tej wielkości, odrębnie definiując dochód podatkowy osoby prawnej. U podstaw rozdziału między prawem bilansowym a podatkowym legły odmienne zasady kształtujące te dwie gałęzie prawa. Systemy rachunkowe poszczególnych państw w coraz większym stopniu uwzględniają model anglosaski, w którym zaspokaja się potrzeby informacyjne przede wszystkim inwestorów, natomiast systemy podatkowe pozostają nadal systemami narodowymi. Ustawa o rachunkowości obowiązująca w Polsce w obecnym kształcie jako wynik procesu harmonizacji i standaryzacji stanowi próbę połączenia modelu kontynentalnego i anglosaskiego. Zróżnicowanie zasad leżących u podstaw prawa bilansowego i podatkowego nie oznacza jeszcze, że nie można znaleźć wspólnego podejścia, choć wydaje się to coraz trudniejsze, obserwując ścieżki zmian w obydwu obszarach, zdeterminowane zmianami zachodzącymi w świecie, a ustalenie odrębnie wyniku bilansowego i podatkowego w przedsiębiorstwach staje się coraz bardziej czasochłonne.