Przyczyna czy funkcja? O XIX-wiecznej rewolucji w teorii wartości i jej konsekwencjach dla współczesnej ekonomii

Abstrakt

Rewolucja subiektywna w ekonomii końca XIX wieku nadała pojęciu wartość charakter subiektywny. Tymczasem, jak zauważył E. Taylor [1958], zasadniczą zmianą w teorii ekonomii był nie subiektywizm, a wprowadzenie rachunku marginalnego oraz kategorii współzależności. Współczesna ekonomia, tj. szkoły: neoklasyczna, matematyczna i keynesowska, ujmują zjawiska w stosunki odpowiedniości funkcyjnej. Jedyną szkołą, która utrzymała za szkołą klasyczną zasadę przyczynowości jako fundamentalną zasadę systemu teoretycznego ekonomii, jest szkoła Carla Mengera. W artykule wykazano, że odrzucenie podejścia przyczynowego na rzecz podejścia funkcyjnego może rodzić niepożądane z punktu widzenia celu nauki skutki. Funkcjonalna odpowiedniość ze swej istoty nie wyjaśnia sensu zjawiska. Jest jedynie sposobem ujęcia obserwowanych zjawisk - sprowadza się więc do opisu. Wyznawcy podejścia funkcyjnego budują prawa, tj. rozpoznają stosunki odpowiedniości bez odwoływania się do podmiotów stosunków wymiennych. Tym samym ujęcie zjawisk jako stosunki odpowiedniości jest oderwane od kategorii wartości stanowiącej podstawę teorii wymiany i cen. Podkreśla się również, że porzucenie pojęcia przyczyny może prowadzić do błędów logicznych circulus vitiosus.