Przewidywanie w nauce i przewidywanie dotyczące nauki
DOI:
https://doi.org/10.18559/SOEP.2017.11.3Słowa kluczowe:
Nauka, Rozwój nauki, Zarządzanie badaniami naukowymi, Naukoznawstwo, Prognozowanie, Badania naukoweAbstrakt
Prognozowanie rozpatrywane w kontekście nauki jest zjawiskiem złożonym i wieloaspektowym. Po pierwsze, może się ono odnosić do wytworów nauki (np. praw i teorii), ale również do nauki rozumianej w kategoriach określonego typu aktywności (praktyki) społecznej. Po drugie, pojęcie prognozy analizować należy w szerokim ujęciu temporalnym - nie tylko w kontekście przyszłości (zjawisk przyszłych niedokonanych), ale także w odniesieniu do zjawisk przeszłych (postgnoza, retrodykcja) i teraźniejszych (diagnoza). Po trzecie, ze względu na kryterium zakresowe, predykcje związane z nauką dzielą się na te o charakterze szczegółowym, odnoszące się głównie do wytworów nauki, oraz predykcje ogólne, dotyczące nauki jako typu praktyki społecznej. Głównym celem niniejszego tekstu jest uporządkowanie i usystematyzowanie dyskusji dotyczącej prewidyzmu w nauce oraz zaproponowanie i uzasadnienie trzech wymienionych wyżej sposobów rozumienia tego interesującego metodologicznie i epistemologicznie zjawiska.
Pobrania
Bibliografia
Ajdukiewicz, K., 1949, Zagadnienia i kierunki filozofii, Czytelnik, Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Ajdukiewicz, K., 1957, O wolności nauki, Nauka Polska, nr 3.
Zobacz w Google Scholar
Bacon, F., 1955, Novum Organum, PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Bergandy, W., 1997, Od alchemii do chemii kwantowej, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
Zobacz w Google Scholar
Biegański, W., 1910, Prewidyzm i pragmatyzm, Przegląd Filozoficzny , rok XIII, z. 3.
Zobacz w Google Scholar
Biegański, W., 1914, Teorja poznania ze stanowiska zasady celowości, odbitka ze sprawozdań z posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Rok VII, z. 3. Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Bornmann, L., Mutz, R., 2014, Growth Rates of Modern Science: A Bibliometric Analysis Based on the Number of Publications and Cited References, https://arxiv.org/ft p/ arxiv/papers/1402/1402.4578.pdf [dostęp: 29.07.2016].
Zobacz w Google Scholar
Borzym, S., 1998, Poglądy epistemologiczne Władysława Biegańskiego, Filozofia Nauki, nr 3-4 (23-24).
Zobacz w Google Scholar
Castelvecchi, D., Witze, A., 2016, Einstein's Gravitational Waves Found at Last. LIGO 'Hears' Space-time Ripples Produced by Black-Hole Collision, Nature, 11 February, doi:10.1038/nature.2016.19361 [dostęp: 25.07.2016].
Zobacz w Google Scholar
Chalmers, A.F., 1993, Czym jest to, co zwiemy nauką?, Siedmioróg, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar
Collins, N., 2012, Higgs Boson: Prof Stephen Hawking Loses $100 Bet, The Telegraph, 4th july, http://www.telegraph.co.uk/news/science/large-hadron-collider/9376804/ Higgs-boson-Prof-Stephen-Hawking-loses-100-bet.html [dostęp: 25.07.2016].
Zobacz w Google Scholar
Evans, D., 2011, The Internet of Things. How the Next Evolution of the Internet Is Changing Everything, Cisco IBSG, http://www.cisco.com/c/dam/en_us/about/ac79/ docs/innov/IoT_IBSG_0411FINAL.pdf [dostęp: 9.08.2016].
Zobacz w Google Scholar
Fletcher, S., Computing after Moore's Law, Scientific American, http://www.scientifi camerican.com/article/moores-law-computing-after-moores-law/ [dostęp: 17.08.2016].
Zobacz w Google Scholar
Fukuyama, F. 1996, Koniec historii, Zysk i S-ka, Poznań.
Zobacz w Google Scholar
Gajewski, J., 2011, Nauka i gospodarka w trzecim tysiącleciu, Forum Akademickie, nr 3.
Zobacz w Google Scholar
Giza, P., 2006, Filozoficzne i metodologiczne aspekty komputerowych systemów odkryć naukowych, Wydawnictwo UMCS, Lublin.
Zobacz w Google Scholar
Hajduk, Z., 2007, Ogólna metodologia nauk, Wydawnictwo Naukowe KUL, Lublin.
Zobacz w Google Scholar
Hempel, C.G., 2001, Filozofia nauk przyrodniczych, Aletheia, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Huntington, S., 2005, Zderzenie cywilizacji, Muza, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Jurga, A., 2013, Wybrane aspekty niwelacji luki informacyjnej oraz jej wpływ na użyteczność informacji: case study, Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, z. 35, s. 226-236.
Zobacz w Google Scholar
Kamiński, W., 1992, Nauka i metoda. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin.
Zobacz w Google Scholar
Kaku, M., 2004, Einstein's Cosmos, How Albert Einstein's Vision Transformed Our Understanding of Space and Time, W.W. Norton & Company, London - New York.
Zobacz w Google Scholar
Kmita, J., 1976, Szkice z teorii poznania naukowego, PWN Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Leciejewski, S., 2013, Cyfrowa rewolucja w badaniach eksperymentalnych, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
Zobacz w Google Scholar
Michalik, M., 2004, Filozoficzne poszukiwania Władysława Biegańskiego, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, vol. XXIX, nr 16.
Zobacz w Google Scholar
Kwiek, M., 2015, Uniwersytet w dobie przemian. Instytucje i kadra akademicka w warunkach rosnącej konkurencji, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Ostwald, W., 2002, Jedność języka, w: Czerwińska, E. (red.), W. Ostwald. Wybór pism z energetyki, monizmu, etyki, krytyki religii i reformy nauki, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM, Poznań.
Zobacz w Google Scholar
Pałubicka, A., 1977, Epistemologia hipotetystyczna jako subiektywny wyraz antypozytywistycznego przełomu w nauce, Studia Metodologiczne, nr 15.
Zobacz w Google Scholar
Popper, K.R., 2002, Wiedza obiektywna. Ewolucyjna teoria epistemologiczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Searle, J., 1995, Umysł, mózg i nauka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Smolin, L., 2008, Kłopoty z fizyką, Prószyński i S-ka, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Such, J., 2004, Multiformity of Science, Seria: Poznań Studies in the Philosophy of the Sciences and the Humanities, vol. 79, Brill - Rodopi, Amsterdam - New York.
Zobacz w Google Scholar
Such, J., 2009, Racjonalność przyrody a racjonalność życia społecznego, w: Drozdowicz, Z., Melosik, Z., Sztajer, S. (red.), O racjonalności w nauce i życiu społecznym, Wydawnictwo Naukowe WNS UAM, Poznań.
Zobacz w Google Scholar
Szynkiewicz, M., 2010, Pojęcie unifi kacji fizyki - próba analizy metodologicznej, http:// www.academia.edu/2971623/Teorie_ostateczne_w_fi zyce_teoretycznej [dostęp: 27.07.2016].
Zobacz w Google Scholar
Walczak, M., 2011, Stanisława Kamińskiego poglądy na cel nauki, Zagadnienia Naukoznawstwa, t. 47, z. 3(189).
Zobacz w Google Scholar
Wiśniewski, W., 2013, Komputery i odkrycie naukowe, Bezpieczeństwo i Technika Pożarnicza, vol. 33, iss. 3, DOI:10.12845/bitp.31.3.2013.2 [dostęp: 09.08.2016].
Zobacz w Google Scholar
Wright, A., 2013, Nobel Prize 2013: Englert and Higgs, Nature Physics, vol. 9, s. 692, doi:10.1038/nphys2800 [dostęp: 25.07.2016].
Zobacz w Google Scholar
Zeliaś, A., 1997, Teoria prognozy, PWE, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
