Strategie zapobiegania błędom poznawczym, motywacyjnym i emocjonalnym lub ich eliminowania w rachunkowości
DOI:
https://doi.org/10.18559/SOEP.2018.8.5Słowa kluczowe:
Rachunkowość behawioralna, Księgowy, Procesy poznawcze, BehawioryzmAbstrakt
Celem artykułu jest przedstawienie znaczenia przeciwdziałania błędom i zniekształceniom w procesie poznawczym. W artykule dokonano przeglądu czynników behawioralnych wpływających na zachowania zawodowych księgowych oraz wynikających z nich błędów poznawczych, motywacyjnych i emocjonalnych. Zbadano strategie zapobiegania lub eliminowania błędów zaproponowane w naukach społecznych, a także przeanalizowano różne techniki przeciwdziałania lub ograniczania błędów z perspektywy rachunkowości. Próba eliminacji lub ograniczenia poddawania się wpływom błędów czy uprzedzeń pozwoli lepiej wykonywać zawody związane z rachunkowością, przez co może wpłynąć na poprawę jakości informacji wynikających z rachunkowości oraz podejmowanych na ich podstawie decyzji. Należy więc zwrócić uwagę na właściwości dyspozycyjne osób pracujących w rachunkowości, a także warunki, w jakich osoby te dokonują osądu czy podejmują decyzje. W artykule wykorzystano metodę analizy źródeł. Zastosowano też metody rozumowania dedukcyjnego i indukcyjnego.
Pobrania
Bibliografia
Aczel, B., Bago, B., Szollosi, A., Foldes, A. i Lukacs, B. (2015). Is it time for studying real-life debiasing? Evaluation of the effectiveness of an analogical intervention technique. Frontiers in Psychology, 6, 1120.
Zobacz w Google Scholar
Arkes, H. R. (1991, November). Cost and benefits of judgement errors: Implications for debiasing. Psychological Bulletin, 110(3), 486-498.
Zobacz w Google Scholar
Arnott, D. (2006). Cognitive biases and decision support systems development: a design science approach. Information Systems Journal, 16, 55-78.
Zobacz w Google Scholar
Ashton, R. H. i Kennedy, J. (2002). Eliminating recency with self-review: the case of auditors' "going concern" judgments. Journal of Behavioral Decision Making, 15, 221-231.
Zobacz w Google Scholar
Camerer, C. F. i Hogarth, R. M. (1999). The effects of financial incentives in experiments: a review and capital-labor-production framework. Journal of Risk and Uncertainty, 19, 7-42.
Zobacz w Google Scholar
Chapman, G. B. i Elstein, A. S. (2000). Cognitive processes and biases in medical decision making. W: G. B. Chapman i F. A. Sonnenberg (Eds.), Cambridge series on judgment and decision making. Decision making in health care: Theory, psychology, and applications (s. 183-210). New York, NY, US: Cambridge University Press.
Zobacz w Google Scholar
Croskerry, P., Singhal, G. i Mamede, S. (2013a). Cognitive debiasing 1: origins of bias and theory of debiasing. BMJ Quality & Safety, 22(Suppl 2), ii58-ii64.
Zobacz w Google Scholar
Croskerry, P., Singhal, G. i Mamede, S. (2013b). Cognitive debiasing 2: impediments to and strategies for change. BMJ Quality & Safety, 22, ii65-ii72.
Zobacz w Google Scholar
Debiasing. (b.d.). Pobrane 20 marca 2017 z http://www.psychology.iresearchnet.com.
Zobacz w Google Scholar
Fischhoff, B. (1981). Debiasing. W: D. Kahneman, P. Slovic i A. Tversky (Eds.), Judgement under uncertainty. New York, NY: Cambridge University Press.
Zobacz w Google Scholar
Gerling, P. G. (2009). Debiasing of managerial decisions: a new function of management accounting?. Management, spec. wyd., Uniwersytet w Zielonej Górze, 169-189.
Zobacz w Google Scholar
Jaworska, E. (2015). Poznawcze aspekty formułowania sądów i podejmowania decyzji w rachunkowości behawioralnej - wybrane zagadnienia. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 389, 130-138.
Zobacz w Google Scholar
Kahneman, D. (2012). Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym. Warszawa: Wydawnictwo Media Rodzina.
Zobacz w Google Scholar
Kahneman, D. i Tversky, A. (1996). On the reality of cognitive illusions. Psychological Review, 103(3), 582-591.
Zobacz w Google Scholar
Kaufmann, L., Carter, C. R. i Buhrmann, C. (2010). Debiasing the supplier selection decision: a taxonomy and conceptualization. International Journal of Physical Distribution & Logistics Management, 40, 792-821.
Zobacz w Google Scholar
Kirkeboen, G. (2009), Decision behaviour - improving expert judgement. Pobrane z http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.204.555&rep=rep1&type=pdf.
Zobacz w Google Scholar
Kiziukiewicz, T. i Jaworska, E. (2017). Obszary oddziaływań behawioralnych na rachunkowość finansową i zarządczą. Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia, 4, cz. 1, 105-118.
Zobacz w Google Scholar
Knapp, M. C. i Knapp, C. A. (2012). Cognitive Biases in Audit Engagements. CPA Journal, 82(6), 40-45.
Zobacz w Google Scholar
Larrick, R. P. (2004). Debiasing. W: D. J. Koehler i N. Harvey (Eds.), Blackwell handbook of judgment and decision making (s. 316-338). Hoboken: Blackwell Publishing.
Zobacz w Google Scholar
Lerner, J. S., Li, Y., Valdesolo, P. i Kassam, K. S. (2015). Emotion and decision making. Annual Review of Psychology, 66. Pobrane z 10.1146/annurev-psych-010213-115043.
Zobacz w Google Scholar
Levi, A. S. i Mainstone, L. E. (1986). A group-based procedure for revealing judgmental heuristics and biases. Developments in Business Simulation & Experiential Exercises, 13, 174-177.
Zobacz w Google Scholar
Montibeller, G. i von Winterfeldt, D. (2015). Cognitive and motivational biases in decision and risk analysis. Risk Analysis, 35(7), 1230-1251.
Zobacz w Google Scholar
Nęcka, E., Orzechowski, J. i Szymura, B. (2006). Psychologia poznawcza. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Zobacz w Google Scholar
Nickerson, R. S. (1998). Confirmation bias: a ubiquitous phenomenon in many guises. Review of General Psychology, 2(2), 175-220.
Zobacz w Google Scholar
Nowak, M. (2010). Psychologiczne aspekty budżetowania, W: E. Nowak i B. Nita (red.), Budżetowanie w przedsiębiorstwie, Wydanie II, Warszawa: Oficyna Wolters Kluwer busieness.
Zobacz w Google Scholar
Oliveira, A. (2007). A discussion of rational and psychological decision-making theories and models: the search for a cultural-ethical decision-making model. Electronic Journal of Business Ethics and Organization Studies, 12(2), 12-17.
Zobacz w Google Scholar
Resnick, M. L. (2012). The effect of affect: decision making in the emotional context of health care. Conference paper: Symposium on Human Factors and Ergonomics in Health Care (40-41). doi. 10.1518/HCS-2012.945289401.007.
Zobacz w Google Scholar
Rutkowska, D. i Przybyszewski, K. (2015). Efekt sformułowania (framing effect): zaangażowanie poznawczego wysiłku a wpływ kontekstualnych informacji o zysku lub stracie na podejmowanie decyzji. Psychologia Społeczna, tom 10, 3(34), 248-265.
Zobacz w Google Scholar
Smith, M. (1999). Personality issues and their impact on accounting and auditing. Managerial Auditing Journal, 14(9), 453-460.
Zobacz w Google Scholar
Soll, J. B., Milkman, K. L. i Payne, J. W. (2015). A user's guide to debiasing. W: G. Keren i G. Wu (Eds.), The wiley blackwell handbook of judgment and decision making. Chichester, UK: John Wiley & Sons, Ltd.
Zobacz w Google Scholar
Sulphey, M. M. (2014). Behavioural finance. Delhi: PHI Learning Private Limited.
Zobacz w Google Scholar
Wilson, T. D. i Brekke, N. (1994). Mental contamination and mental correction: unwanted influences on judgments and evaluations. Psychological Bulletin, 116, 117-142.
Zobacz w Google Scholar
